Aardappelen 'Irpels' Wie aardappelen zegt, zegt het Bildt of, beter nog, Noord-Friesland. Het Bildt is de bakermat van met name de pootaardappelen, die bijna over de hele wereld worden geëxporteerd. Het is een fascinerend gewas, maar voor ons als bewoners van dit gebied is het een heel gewoon gewas. De aardappel is aan het eind van de 16e eeuw door zeevaarders meegenomen van- uit Zuid-Amerika (Mexico, Peru, het Andes gebergte) naar onze streken. Het heeft bijna een eeuw geduurd voordat de aardappel haar intrede deed als voedselgewas voor mens en dier. Voor die tijd stond zij te pronken in botanische tuinen. Omstreeks 1800 werden er al aardappelen naar het buitenland geëxporteerd. In 1845 en 1846 waren er fytophtora epidemieën (is de aardappelziekte). Een kilo aardappelen kostte in die tijd 30 cent. Vanaf eind l9e eeuw is het kweekwerk begonnen. Grote namen daarin zijn Geert Veenhuizen, die de Eigenheimer (Borger) in 1893 kweekte, en Klaas de Vries, die het Bintje in 1910 kweekte. Beide rassen bestaan nog steeds en hebben op het Bildt glorieuze tijden meegemaakt. Omstreeks 1900 was er een sterke afname van de aardappelteelt vanwege het ontstaan van virusziekten. Dat resulteerde in de oprichting van een keuringsdienst door de Friese Mij. van landbouw in 1908. De keuringen werden aanvankelijk alleen bij leden van de ZPC (Zaaizaad en Pootgoed Coöperatie) uitgevoerd. Dit had tot gevolg dat er in 1918 een tweede keuringsdienst werd opgericht; het Keurings Instituut voor Zaaizaden (KIZ). In 1932 werden deze twee keuringdiensten samengevoegd tot de Nederlandse Algemene Keuringsdienst (NAK). De aardappel is in al die jaren, economisch gezien, verreweg het belangrijkste gewas op het Bildt geweest. Het was en is de kurk waar de akkerbouwbedrijven op drijven. Met name na de Tweede Wereidoorlog werden er veel nieuwe en betere rassen gekweekt en ontwikkeld. De opbrengst van een ha aardappelen bedroeg in 1950 15 tot 20 ton. Thans is de opbrengst 35 tot 40 ton/ha. De aardappelen worden 1 op 3 of 1 op 4 geteeld, d.w.z. één maal in de drie of vier jaar op hetzelfde perceel. Er staan per jaar gemiddeld 1.550 ha pootaardappelen en ongeveer 200 ha consumptieaardappelen op het Bildt. Pootaardappelteelt bestemd voor de consumptie "Konsumpsy of eet irpels' We hebben op het presentatieveld de Eigenheimer en de Bildtstar staan. De Eigenheimer omdat deze aardappel doorgaat voor de lekkerste consumptieaardappel, anders had ze het ook geen honderd jaar uitgehouden. De Bildtstar hebben we gekozen omdat de naam heel goed past bij 't Bildt 500 en omdat dit ras op het Bildt is gekweekt. Pootaardappelteelt bestemd voor de industrie 'Industry irpels' De rassen die we hiervoor hebben uitgezocht zijn het Bintje en de Victoria. Dit zijn uitermate geschikte gewassen voor de bereiding van patat frites en allerlei andere aardappelproducten. Pootaardappelteelt bestemd voor de export 'Eksport irpels' We hebben gekozen voor de rassen Spunta en Desiree omdat dat twee rassen zijn die wereldwijd worden verbouwd en overal hun sporen meer dan verdiend hebben. Van deze twee rassen worden jaarlijks in Nederland het hoogste aantal hectare verbouwd. Ook de Desiree is op het Bildt gekweekt.